Tagi

Bank Gospodarki Żywnościowej Spółka Akcyjna powstał z przekształcenia Banku Gospodarki Żywnościowej, dokonanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 czerwca 1994 roku o restrukturyzacji banków spółdzielczych i Banku Gospodarki Żywnościowej oraz o zmianie niektórych ustaw[1]. W oparciu o wymienioną ustawę powołane zostało, powiązane kapitałowo, Zrzeszenie Krajowe Banków Spółdzielczych o trójszczeblowej ogólnopolskiej strukturze organizacyjnej. Jego poszczególne ogniwa stanowiły: BGŻ S.A. jako Bank Krajowy, Banki Regionalne oraz Banki Spółdzielcze.

BGŻ S.A. jako Bank Krajowy prowadził działalność na rzecz rozwoju banków regionalnych oraz zrzeszonych w nich banków spółdzielczych stanowiących krajową grupę banków spółdzielczych oraz zapewnia jednolitość działania zrzeszeń regionalnych, a w szczególności[2]:

  • zapewniał stabilność struktury bankowej i płynność płatniczą zrzeszonym bankom regionalnym oraz zrzeszonym w nich bankom spółdzielczym, na zasadach określonych w umowach zrzeszenia,
  • prowadził rachunki bieżące i rachunki rezerw obowiązkowych zrzeszonych banków regionalnych i przeprowadzał rozliczenia międzybankowe tych banków,
  • dokonywał lokat i pozyskiwał środki finansowe na krajowych i zagranicznych rynkach pieniężnych – w imieniu zrzeszenia krajowego,
  • otwierał placówki zagraniczne Banku i dokonywał międzynarodowych operacji finansowych,
  • rozwijał działalność komercyjną zrzeszenia przez określanie preferowanych produktów bankowych, reklamę, marketing, analizy ekonomiczne,
  • opracowywał dla zrzeszenia krajowego procedury bankowe, systemy informatyczne i sieć telekomunikacyjną,
  • kontrolował sytuację finansową zrzeszonych banków regionalnych,
  • odprowadzał rezerwy obowiązkowe za zrzeszone banki regionalne do Narodowego Banku Polskiego,
  • organizował system szkoleń zawodowych kadry pracowniczej zatrudnionej w zrzeszonych bankach regionalnych oraz bankach spółdzielczych,
  • reprezentował zrzeszone banki wobec władz polskich i międzynarodowych instytucji finansowych,
  • zaciągał kredyt refinansowy w Narodowym Banku Polskim,
  • działał na rzecz uzyskania pomocy dla zrzeszonych banków.

Wykonywanie wymienionych zadań następowało w szczególności poprzez[3]:

  • gromadzenie środków finansowych na potrzeby Banku oraz krajowej grupy banków spółdzielczych,
  • zarządzanie nadwyżkami środków krótkoterminowych i długoterminowych grupy, kumulowanymi na poziomie Banku i na jego ryzyko oraz środkami gromadzonymi dla Banku na podstawie zawartych z bankami regionalnymi umów zlecenia,
  • przekazywanie środków finansowych bankom regionalnym grupy w celu ułatwienia im kredytowania na okresy krótko-, średnio- i długoterminowe,
  • administrowanie wspólnymi funduszami celowymi,
  • kontrolę przestrzegania przepisów regulujących działalność grupy na zasadach określonych w umowach zrzeszenia,
  • podejmowanie innych działań w zakresie i na zasadach określonych w umowie zrzeszenia oraz na zlecenie banków zrzeszonych,
  • wykonywanie funkcji nadzoru bankowego w stosunku do banków regionalnych na podstawie i w granicach upoważnienia udzielonego przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego,
  • współpracę z krajowymi, zagranicznymi i międzynarodowymi bankami i instytucjami w zakresie wynikającym z zadań Banku.

7 grudnia 2000 roku Sejm RP uchwalił ustawę o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających[4]. Ustawa w zasadniczy sposób zmieniła zasady funkcjonowania spółdzielczego sektora bankowego wprowadzając dwuszczeblową strukturę organizacyjną i umożliwiając dobrowolny wybór przez banki spółdzielcze banku zrzeszającego. Z dniem wejścia w życie jej przepisów, tj. od 28 stycznia 2001 roku BGŻ S.A. przestał pełnić funkcje banku krajowego Zrzeszenia Krajowego Banków Spółdzielczych. Przepisy ustawy umożliwiają BGŻ S.A.:

  • pełnienie funkcji banku zrzeszającego banki spółdzielcze, zakładając, że docelowo większościowy pakiet akcji Banku obejmą zrzeszone banki spółdzielcze

lub

  • wybór komercyjnej strategii rozwoju.

Problemem BGŻ S.A. jest nadal niski poziom funduszy własnych, który utrudnia rozwój Banku oraz możliwość konkurowania w szybko zmieniającym się otoczeniu. W tej sytuacji – zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 grudnia 2000 roku o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających – Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy Banku w dniu 31 stycznia 2001 roku zatwierdziło Program zwiększenia funduszy własnych Banku na lata 2001 – 2003 zakładający, że BGŻ S.A. będzie funkcjonował jako bank zrzeszający. W celu uzyskania statusu banku zrzeszającego banki spółdzielcze BGŻ S.A. w dniu 1 lutego 2001 roku przedłożył Komisji Nadzoru Bankowego projekt umowy zrzeszenia wraz z regulaminem gospodarki finansowej i regulaminem Rady Zrzeszenia, jednak zgody na pełnienie funkcji banku zrzeszającego nie uzyskał. W sierpniu 2001 roku Komisja Nadzoru Bankowego uznała Program za nierealny do realizacji i podjęła decyzję o przesunięciu terminu zatwierdzenia przedłożonego przez Bank projektu umowy zrzeszenia do 28 lutego 2002 roku. W tej sytuacji cztery banki regionalne, zamierzające połączyć się z BGŻ S.A., rozpoczęły działania zmierzające do połączenia z innymi bankami zrzeszającymi. W konsekwencji prace związane z przygotowaniem BGŻ S.A. do pełnienia funkcji banku zrzeszającego banki spółdzielcze zostały wstrzymane. W praktyce zatem Komisja Nadzoru Bankowego wskazała na konieczność realizacji wariantu komercyjnej ścieżki dokapitalizowania Banku. W Strategii Gospodarczej Rządu: Przedsiębiorczość – Rozwój – Praca, opublikowanej w styczniu 2002 roku, nie rozstrzygnięto roli i miejsca BGŻ S.A., jak również struktury akcjonariatu oraz formy dokapitalizowania Banku. Rząd wyraził jedynie przekonanie, że zachowa do 2006 roku kontrolę właścicielską nad BGŻ S.A., uznając, że Bank pozostanie bankiem specjalizującym się w obsłudze finansowej rolnictwa i infrastruktury regionalnej.

BGŻ S.A. działa na podstawie Statutu i obowiązujących przepisów. Działa na obszarze Rzeczypospolitej i poza jej granicami. W okresie objętym tą pracą podstawę prawną działania Banku stanowią:

  • ustawa z dnia 31 stycznia 1989 roku Prawo bankowe[5],
  • ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe[6],
  • ustawa z dnia 24 czerwca 1994 roku o restrukturyzacji banków spółdzielczych i Banku Gospodarki Żywnościowej oraz o zmianie niektórych ustaw[7],
  • ustawa z dnia 7 grudnia 2000 roku o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających[8],
  • rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 roku Kodeks Handlowy[9].

Strukturę organizacyjną Banku tworzą:

  • Centrala,
  • Oddziały,
  • Oddziały regionalne,
  • Biuro Maklerskie,
  • Centrum Szkoleniowo – Konsultacyjne,
  • Przedstawicielstwa zagraniczne.

Ze względu na zakres wykonywanych funkcji, oddziały dzielą się na:

  • oddziały samodzielne,
  • oddziały nadrzędne,
  • oddziały podległe.

Przedstawiony podział oddziałów jest kategorią wewnątrz organizacyjną, nie mającą odzwierciedlenia w nazwie[10].

BGŻ S.A. jest bankiem specjalizującym się w kompleksowej obsłudze finansowej rolnictwa i związanego z nim przemysłu. Swą ofertę kieruje również do klientów z innych branż. Oprócz podstawowej działalności depozytowo – kredytowej i rozliczeniowej prowadzi pełną obsługę w zakresie obrotu dewizowego i w tej działalności współpracuje z uznanymi bankami zagranicznymi na całym świecie[11]. Od 1990 roku BGŻ S.A. posiada pełne uprawnienia banku dewizowego[12].

Działalność Banku obejmuje[13]:

  1. czynności bankowe:
    • przyjmowanie wkładów pieniężnych płatnych na każde żądanie lub nadejściem oznaczonego terminu oraz prowadzenie rachunków tych wkładów,
    • prowadzenie innych rachunków bankowych,
    • udzielanie kredytów,
    • udzielanie gwarancji bankowych,
    • emitowanie bankowych papierów wartościowych,
    • przeprowadzanie bankowych rozliczeń pieniężnych,
    • wykonywanie innych czynności przewidzianych wyłącznie dla banku w odrębnych ustawach, udzielanie pożyczek pieniężnych,
    • operacje czekowe i wekslowe,
    • wydawanie kart płatniczych oraz wykonywanie operacji przy ich użyciu,
    • terminowe operacje finansowe,
    • nabywanie i zbywanie wierzytelności pieniężnych,
    • przechowywanie przedmiotów i papierów wartościowych oraz udostępnianie skrytek sejfowych,
    • wykonywanie czynności obrotu dewizowego,
    • udzielanie poręczeń,
    • wykonywanie czynności zleconych, związanych z emisją papierów wartościowych,
  2. inne czynności wykonywane w zakresie określonym w ustawie Prawo bankowe:
  • obejmowanie lub nabywanie akcji i prawa z akcji, udziałów innej osoby prawnej lub jednostki uczestnictwa w funduszach powierniczych,
  • zaciąganie zobowiązań związanych z emisją papierów wartościowych,
  • dokonywanie obrotu papierami wartościowymi
  • dokonywanie na warunkach uzgodnionych z dłużnikiem zamiany wierzytelności na składniki majątku dłużnika,
  • nabywanie i zbywanie nieruchomości oraz wierzytelności zabezpieczonych hipoteką,
  • świadczenie usług konsultacyjno-doradczych w sprawach finansowych,
  • świadczenie innych usług finansowych,
  1. prowadzenie innej działalności zgodnie z przepisami prawa.

Oferta Banku jest stale uzupełniana i dostosowywana do potrzeb i zmian na rynku finansowym.

Rozwój coraz większej gamy usług bankowych wymaga posiadania odpowiedniej sieci. BGŻ S.A. dysponuje jedną z największych sieci bankowych w Polsce, równomiernie rozmieszczoną i stale poszerzaną. W celu zwiększenia aktywności BGŻ S.A. na rynku klientów detalicznych, od początku 1997 roku nastąpił rozwój sieci bankowej poprzez otwieranie punktów kasowych, głównie na przejściach przygranicznych. W tamtejszych kasach walutowych BGŻ S.A., jako jedyny w Polsce, prowadził ciągłą sprzedaż i skup za złote wszystkich walut z tabeli kursowej NBP oraz czeków podróżniczych[14]. Bank w tabeli kursowej miał 23 waluty, podczas gdy większość polskich banków 7 do 11. Wprowadzenie tylu walut było możliwe między innymi dzięki umowom BGŻ S.A. z bankami z danych państw o odbieraniu nadwyżek ich pieniędzy[15]. Do końca 1997 roku na przejściach granicznych czynnych było siedem kas. Na koniec 1997 roku Bank prowadził działalność w ogólnopolskiej sieci 187 placówek bankowych, w porównaniu do roku poprzedniego ich liczba wzrosła o 54. Liczba placówek banków komercyjnych wynosiła 9 652[16], udział BGŻ S.A. stanowił więc 1,93%. W ciągu roku 1998 sieć Banku zwiększyła się o 81 placówek i na koniec tego roku działało w niej 268 placówek, co stanowiło 2,83% z liczby 9 479 [17] placówek banków komercyjnych. W roku następnym utworzono kolejne 43 placówki, co dało na koniec roku 1999 sieć obejmującą 311 placówek Banku, czyli 3,04% z liczby 10 222[18] placówek banków komercyjnych. W końcu 1999 roku rozpoczęto prace nad uruchomieniem nowej sieci placówek – Integrum. Sieć ta wraz z kontem osobistym Integrum i kartą płatniczą Maestro to wprowadzenie Banku na nowoczesny rynek. W 1999 r. banki komercyjne uruchomiły 743 nowe placówki (w tym 371 oddziałów)[19] – zazwyczaj niewielkie i oferujące standardowe pakiety usług. Udział BGŻ S.A. w tej liczbie stanowi 5,78%. Na koniec roku 2000 BGŻ S.A. dysponował szóstą co do wielkości siecią placówek, w której funkcjonowało 335 placówek bankowych – 95 oddziałów, 59 filii, 169 bankowych punktów obsługi i 12 placówek Integrum, co stanowiło 3,04% z liczby 11 020[20] placówek banków komercyjnych. W 2000 roku sieć placówek Banku powiększyła się o 34 placówki, tj. 2 filie, 20 bankowych punktów obsługi i 12 placówek Integrum, co stanowiło 3,85% nowych placówek banków komercyjnych[21]. BGŻ S.A. stale poszerza sieć placówek, w roku 2001 nastąpił dalszy wzrost ich liczby do 361, ich ilość wzrosła więc o 26, z których większość to placówki Integrum. Tabela 1. i wykres 1. przedstawiają dynamikę przyrostu liczby placówek BGŻ S.A. w latach 1997-2001.

Tabela 1. Dynamika przyrostu liczby placówek BGŻ S.A. w latach 1997 – 2001

Lata 1996 1997 1998 1999 2000 2001
Ilość 133 187 268 311 335 361
Zmiana % 40,6 43,3 16,0 7,7 7,8

Źródło: opracowanie własne na podstawie Raportów rocznych BGŻ S.A. 1997 – 2001

Wykres 1. Liczba placówek BGŻ S.A. w latach 1997 – 2001

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z Raportów rocznych BGŻ S.A.

Największy przyrost liczby placówek BGŻ S.A. nastąpił w roku 1998 – o 43,3%, kiedy to sieć zwiększyła się o 81 placówek, z czego 76 to bankowe punkty obsługi. BGŻ S.A. miał ograniczone możliwości tworzenia oddziałów zajmujących się działalnością komercyjną, ustawa o restrukturyzacji BGŻ i BS przypisuje mu jedynie funkcję banku krajowego – koordynatora. Z zakazem tworzenia oddziałów komercyjnych Bank poradził sobie tworząc właśnie małe punkty obsługi. Także inne banki coraz częściej odchodzą od otwierania oddziałów, których rentowność jest niewielka. Ze względu na ograniczanie kosztów wolą uruchamiać punkty kasowe stanowiące przeciwwagę dla dużych i kosztownych oddziałów. Jest to tzw. strategia kropli oleju, polegająca na tworzeniu gęstej sieci małych placówek – klient ma wówczas poczucie, że bank jest obecny na każdej ulicy[22]. Tabela 2. charakteryzuje miejsce BGŻ S.A. na rynku usług bankowych pod względem ilości placówek.

Tabela 2. Pozycja BGŻ S.A. wg kryterium liczby placówek w latach 1997 – 2001

Nazwa banku 1997 1998 1999 2000 2001
PKO BP 6977 6328 6401 6638 bd
Bank PEKAO 175 691 720 812 812
BGŻ 187 268 311 335 361
Kredyt Bank PBI 180 217 250 315 380
PBK 154 233 333 342 554*
BIG Bank Gdański 164 226 318 406 395
Bank Zachodni WBK 441
Pozycja BGŻ 2 3 4 5 6

Źródło: opracowanie własne na podstawie: 50 największych banków w Polsce, w: BANK Prawo i Gospodarka, edycje specjalne z lat 1998 – 2002 oraz Raportów rocznych BGŻ S.A. 1997 – 2001

Z danych zawartych w tabeli wynika, że w latach 1997 – 2001 BGŻ S.A. dysponował jedną z największych sieci placówek bankowych. Zmiana pozycji na coraz to niższą wiąże się ze zmianami dokonującymi się na rynku bankowym. Cechą charakterystyczną tego okresu są konsolidacje i fuzje. Obecnie czołówka banków to w dużej mierze grupy kapitałowe instytucji finansowych i banków, które powstały w ostatnich latach w wyniku fuzji i przejęć. W wyniku tych procesów dochodzi do połączenia we wspólną sieć placówek łączących się banków, widać to na przykładzie Banku PEKAO S.A. – porównując rok 1997 z 1998, BIG Bank Gdański S.A. – lata 1998 i 1999, Bank Zachodni WBK S.A. – w roku 1999 Bank Zachodni S.A. dysponował siecią 193 placówek, WBK S.A. – 158, w roku 2000 BZ S.A. – 193, WBK S.A. – 208, PBK S.A. – 554 placówki w roku 2001 to wynik połączenia z BPH S.A. Proces ten wpłynął także na pozycję BGŻ S.A. pod względem posiadanej sieci placówek, w roku 1997 było to miejsce drugie, a w 2001 już szóste. Tabela 3. i wykres 2. obrazują udział placówek BGŻ S.A. w liczbie placówek posiadanych przez pozostałe banki komercyjne.

Tabela 3. Udział placówek BGŻ S.A. w liczbie placówek banków komercyjnych w latach 1997 – 2001

Lata Banki komercyjne BGŻ S.A. Udział % BGŻ S.A.
1997               9 652 187 1,93
1998               9 479 268 2,83
1999 10 222 311 3,04
2000 11 245 335 2,98
2001 10509 361 3,44

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych zawartych w raporcie NBP Sytuacja finansowa banków w 2001 r.

Wykres 2. Udział placówek BGŻ S.A. w liczbie placówek banków komercyjnych w latach 1997 – 2001

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych zawartych w raporcie NBP Sytuacja finansowa banków w 2001 r.

Jak już wcześniej wspomniano największy przyrost liczby placówek Banku nastąpił w roku 1998, w kolejnych latach przybywa nowych placówek, zwiększa się też udział BGŻ S.A. w ogólnej liczbie placówek banków komercyjnych. Najwyższy udział przypada na rok 2001, w którym liczba placówek Banku stanowi 3,44% liczby placówek pozostałych banków komercyjnych. W porównaniu z końcem 2000 roku ubyło 736 placówek krajowych banków komercyjnych, natomiast liczba placówek BGŻ S.A. zwiększyła się o 26. Bank nadal rozbudowuje swoją sieć – zgodnie z tendencjami rynkowymi są to placówki Integrum, których działalność koncentruje się przede wszystkim na pozyskiwaniu nowych klientów detalicznych.


[1] Ustawa z dnia 24 czerwca 1994r. o restrukturyzacji banków spółdzielczych i Banku Gospodarki Żywnościowej oraz o zmianie niektórych ustaw, Dz. U. Nr 80, poz. 369.

Ustawa określa zasady tworzenia, organizacji, działalności oraz zrzeszania banków spółdzielczych, banków regionalnych zrzeszających banki spółdzielcze oraz banku krajowego zrzeszającego banki regionalne, a także zasady restrukturyzacji banków spółdzielczych i Banku Gospodarki Żywnościowej.

[2] Statut BGŻ S.A., 1997 r., tekst ujednolicony, §6

[3] Ibidem

[4] Ustawa z dnia 7 grudnia 2000r. o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających, Dz. U. Nr 119, poz. 1252 z 2000r., Dz. U. Nr 111, poz. 1195 z 2001r.

[5] Ustawa z dnia 31 stycznia 1989r. Prawo bankowe, Dz. U. z 1992r. nr 72, poz. 359; zm.: Dz. U. z 1993r. nr 6, poz. 29, nr 28, poz. 127 i nr 134, poz. 646, z 1994r. nr 80, poz. 369

[6] Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997r. Prawo bankowe, Dz. U. Nr 140, poz. 939

[7] Ustawa z dnia 24 czerwca 1994 roku o restrukturyzacji banków spółdzielczych i Banku Gospodarki Żywnościowej oraz o zmianie niektórych ustaw, Dz. U. Nr 80, poz. 369 z późniejszymi zmianami

[8] Ustawa z dnia 7 grudnia 2000 roku o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających, Dz. U. Nr 119, poz. 1252 z 2000r., Dz. U. Nr 111, poz. 1195 z 2001r.

[9] Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 roku Kodeks Handlowy, Dz. U. Nr 57, poz. 502 z późniejszymi zmianami

[10] Uchwała nr 48/B/99 Zarządu banku Gospodarki Żywnościowej Spółka Akcyjna z dnia 15 lipca 1999r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu organizacyjnego Banku Gospodarki Żywnościowej Spółka Akcyjna. Przed jej wprowadzeniem obowiązywał podział oddziałów na wojewódzkie i operacyjne – uchwała nr 10/B/94  z dnia 3 listopada 1994r. z późniejszymi zmianami.

[11] Patrz: lista głównych korespondentów BGŻ S.A.

[12] O ile rachunki w walucie polskiej mogą być otwierane przez każdy bank bez ograniczeń, o tyle rachunki w walucie obcej mogą być otwierane i prowadzone wyłącznie przez banki, które uzyskały do tego stosowne upoważnienie od Prezesa NBP.

[13] Statut BGŻ S.A. 1997r., tekst ujednolicony, §7

[14] Raport roczny BGŻ S.A. 1997, s. 31

[15] B. Tomaszkiewicz, Nowe placówki i produkty, w: Prawo i Gospodarka z dn. 16.03.1998 r., s. 7

[16]. Sytuacja finansowa banków w 1999r., NBP Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego, Warszawa, kwiecień 2000r.

[17] Ibidem

[18] Ibidem

[19] Ibidem

[20] Sytuacja finansowa banków w 2000r., NBP Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego, Warszawa, kwiecień 2001r.

[21] Ibidem

[22] A. Witczak, Banki rozwijają sieć, w: BANK, edycja specjalna marzec 1998, s. 16